Verhuizen binnen de verpleeghuiszorg

In september 2025 kreeg ik als kennismakelaar een vraag binnen over verhuizingen binnen de verpleeghuiszorg. De vraag: ‘Is er wetenschappelijke literatuur bekend is over de effecten van (interne)verhuizingen van mensen met dementie? Het komt nogal eens voor dat we toch kiezen voor een interne verhuizing naar een ander huis of afdeling. Overwegingen worden dan gemaakt op basis van een veelheid van factoren en is altijd maatwerk. Echter vroegen wij ons tóch af, of er ook meer in algemene zin iets valt te zeggen over de zin en onzin van een (interne)verhuizing. Wat zijn de effecten van een verhuizing op een persoon met dementie? Hoe vaak blijkt het de juiste, al-dan-niet verkeerde keuze? Zijn en factoren die een succesvolle verhuizing voorspellen? We kunnen ons voorstellen dat hier weinig literatuur over is, maar wellicht weet één van jullie toch nog wat te vinden wat meegenomen kan worden in dit soort overwegingen. Bij voorbaat hartelijk dank voor het meedenken.’

Ik had zelf ook flinke twijfels toen ik de vraag las. Het leek mij onwaarschijnlijk dat hier literatuur over te vinden was. Maar ik weet inmiddels ook dat de wetenschap je kan verbazen. Er wordt op allerlei plekken relevant onderzoek gedaan naar de meest uiteenlopende onderwerpen met waardevolle en bruikbare inzichten en aanbevelingen. En dat bleek ook zo te zijn voor verhuizingen in de verpleeghuiszorg. De afgelopen 5 jaar is er onderzoek gedaan vanuit RELOCARE, een project vanuit de Samenwerkende Academische Werkplaatsen Ouderenzorg (SANO) met een team van onderzoekers waaronder promoveni Miranda Schreuder & Mara Brouwers (reeds gepromoveerd) waarin gekeken is naar de volgende onderwerpen:

• Het in kaart brengen van verhuizingen binnen de verpleeghuiszorg en de impact hiervan op bewoners en hun naasten.
• Het verbeteren van verhuizingen binnen de verpleeghuiszorg, zodat ouderen en hun naasten een zo goed mogelijke kwaliteit van leven en kwaliteit van zorg ervaren.
• Het in kaart brengen van het transitieproces naar innovatieve woon-zorgconcepten en de impact hiervan op ouderen en hun naasten.

Een van de aanleidingen van dit project was de documentaire Uitgewoond van Marijke Schonewille (2020). Zij volgde en filmde voor de VPRO een jaar lang bewoners in verzorgingshuis de drie Hoven in Amsterdam. Dat blijkt te moeten sluiten. Ze filmt het verhuisproces wat uiteindelijk tot kamervragen heeft geleid.

Het project bestond uit kwalitatief en kwantitatief onderzoek. Er is gebruik gemaakt van data van bewoners voor inzicht in de verhuisbewegingen. Er zijn interviews met naasten, bewoners, zorgprofessionals, managers en beleidsmedewerkers gedaan om inzicht te krijgen in de invloed van verhuizen op het welzijn van de betrokkenen. Er is literatuuronderzoek gedaan om de resultaten van andere onderzoekers mee te nemen en tot slot wordt samen met de praktijk een toolkit ontwikkeld.

De resultaten zijn terug te vinden op een website van het project waar ook een heldere factsheet te vinden is. Hieronder alvast een aantal inzichten vanuit de projectpagina, factsheet en een artikel:

Het onderzoek laat zien dat verhuizingen veel voorkomen binnen de verpleeghuiszorg. Een op de drie bewoners verhuist minstens een keer in de periode dat ze in een verpleeghuis verblijven. De grootste kans op een verhuizing is in de eerste vier maanden nadat iemand naar een verpleeghuis is verhuisd. Waarschijnlijk doordat de zorg niet goed aansloot of omdat mensen extra kwetsbaar zijn in deze eerste periode.

Verhuizen (individueel of als groep) kan voor hele wisselende gevoelens zorgen bij bewoners. Zowel positief als negatief. Denk aan onzekerheid en verdriet maar ook opluchting of hoop. Vlak na een groepsverhuizing kan er sprake zijn van een toename van depressieve gevoelens. Maar deze nemen met de tijd weer af. Welbevinden, cognitief functioneren en zelfstandigheid blijven stabiel.

Veerkracht lijkt een belangrijke factor te zijn die de impact en ervaring van verhuizen binnen de verpleeghuiszorg beïnvloedt. De mate van cognitieve beperkingen, persoonlijkheidskenmerken en eerdere levenservaringen beïnvloeden de veerkracht van een bewoner. Een gevoel van controle bij de bewoners en ze betrekken bij het verhuisproces (op een manier die aansluit bij hun mogelijkheden), lijkt bij te dragen aan betere emotionele uitkomsten. Ook het kunnen bieden van continuïteit gedurende het hele proces van verhuizen is belangrijk om de negatieve impact te verminderen en de veerkracht te ondersteunen. Continuïteit kan je bieden door een goede voorbereiding, heldere communicatie, het behouden van sociale contacten van bewoners als dat mogelijk is, aandacht te hebben voor de mentale veerkracht van bewoners en het bespreken/ aandacht hebben voor de voordelen van de nieuwe omgeving voor de bewoners. De mogelijkheid van psychologische ondersteuning tijdens het verhuisproces is ook van belang om bewoners goed te ondersteunen.

Bewoners noemen zelf het belang van vertrouwdheid, behoud van sociale contacten en invloed op de dagelijkse keuzes. Naasten zijn belangrijk voor bewoners bij verhuizingen. Voor emotionele en praktische steun. Naasten missen zelf echter regelmatig goede communicatie vanuit de organisatie over de verhuizing. Dit kan zorgen voor onzekerheid bij naasten.

Het onderzoek laat mooi zien dat verhuizen een proces is dat om goede ondersteuning vraagt voor bewoners, naasten en personeel gedurende het hele proces waarbij er ook aandacht is voor de individuele behoeften van de betrokkenen. Er worden drie fasen onderscheiden:

• Voorbereiding: het informeren, laten oriënteren en trainen van betrokkenen.
• Verhuisdag: coördinatie van de verhuizing en welkom heten.
• Nazorg: evaluatie van en aanpassing aan de verandering.

Samen met professionals wordt een verhuistoolkit ontwikkeld die gebaseerd is op drie centrale principes: Betrokkenheid op maat, Ruimte voor emotie en Thuisgevoel creëren. Als de toolkit beschikbaar komt, zullen we hem hier zeker delen.

Op 11 maart zal Miranda Schreuder, een van de promovendi die het onderzoek gedaan heeft binnen dit project, haar proefschrift verdedigen. Ook het proefschrift zullen we aan dit artikel toevoegen zodat alle informatie op een plek terug te vinden is. Je kan natuurlijk ook op de projectpagina kijken.

Bronnen:

Projectpagina relocare: Ontmoetingsplaats in de ouderenzorg | Academische Werkplaats Ouderenzorg - Home. Hier vind je de volgende documenten die ik gebruikt heb:

Factsheet

Nieuwsbrief project

Schreuder, M. C., Landeweer, E. G.M., Perrty, M. & Zuidema, S. U. on behalf of the 2025. The Impact of Relocations Within Nursing Home Care on Long-Term Care Residents According to Stakeholders: A Qualitative Study. Scandinavian Journal of Caring Sciences.