CURA: laagdrempelig aan de slag met morele vragen

In de vorige nieuwsbrief hebben we CURA al kort even aangestipt in het verslag van de studiemiddag over het ECD. In dit artikel gaan we nog wat dieper in op deze methodiek, die je kan gebruiken wanneer je in je werk morele vraagstukken tegenkomt. En die komen we in de ouderenzorg regelmatig tegen. Het zijn vragen waarbij je twijfelt wat ‘het goede is’ om te doen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het gesloten houden van de deuren van een verpleeghuis omdat de kans op ongelukken als te groot gezien wordt. Of als familie wil dat vader elke dag gedoucht wordt, maar vader lijkt dit helemaal niet prettig te vinden of de inzet van sederende medicatie bij gedragsproblemen.

Morele stress

Wanneer je voor je gevoel niet het goede kan doen, kan dit leiden tot morele stress. UNO UMCG in samenwerking met het CCE doen onderzoek naar dit onderwerp.  Het onderzoek laat zien dat morele stress kan zorgen voor gevoelens van frustratie, twijfels en zelfs het idee dat je faalt. Het kan ook zorgen voor lichamelijk klachten zoals hartkloppingen, concentratieproblemen en vermoeidheid. Op langere termijn kan het leiden tot verminderd werkplezier, weggaan uit de zorg of uitvallen van zorgprofessionals.

Morele stress hoeft niet negatief uit te pakken, blijkt uit het onderzoek. Wanneer dit op tijd herkend wordt en men erover in gesprek kan gaan, kan het ook zorgen voor verdieping, het versterken van het teamverband en hernieuwde betrokkenheid bij het werk.

In hun rapportage worden meerdere strategieën beschreven die helpend kunnen zijn bij het omgaan met morele stress en genoemd zijn door zorgprofessionals. Ze noemen hier ook (morele) reflectie. Een methodiek die je hiervoor kan gebruiken is CURA.

CURA

Cura is een methodiek die gebruikt kan worden bij morele vragen. Het helpt om ‘gestructureerd stil te staan bij en te reflecteren op morele twijfels die zorgverleners ervaren en tot weloverwogen acties te komen’ (van Schaik, 2024). Het is ontwikkeld met en in de praktijk (participatief onderzoek). Je kan de methodiek met een team, maar ook alleen gebruiken. Het is minder uitgebreid en wat eenvoudiger dan bijvoorbeeld een Moreel Beraad. Daardoor is de duur beperkt (ongeveer 40 min) en is het makkelijk toe te passen in de praktijk. In vier stappen ga je aan de slag. Deze stappen zijn:

Concentreren: Het beschrijven van de situatie door de casusinbrenger. De andere aanwezigen kunnen verhelderende vragen stellen.

Uitstellen: Stil staan bij de eerste reacties, gevoelens en oordelen over de situatie van alle aanwezigen en deze erkennen en parkeren.

Reflecteren: Stilstaan bij wat belangrijk is voor de verschillende betrokkenen van de situatie: patiënten, familie en zorgprofessionals. Bespreken wat relevante protocollen en richtlijnen zeggen en wat de aanwezigen nog niet (zeker) weten.

Actie: Benoemen wat de aanwezigen het meest belangrijk vinden in deze situatie en beslissen wat te doen. Ook reflecteren de aanwezigen op het proces: hebben ze nieuwe inzichten en zijn hun gevoelens over de situatie veranderd?

Onderzoek (van Schaik, 2025) naar de ontwikkeling, effectiviteit en implementatie van CURA liet zien dat gebruik ervan zorgverleners (verpleegkundigen en verzorgenden) kan ondersteunen bij morele vraagstukken. CURA bleek haalbaar en bruikbaar te zijn in palliatieve zorg in het verpleeghuis, ziekenhuis en thuiszorg. Zorgprofessionals ervaarden dat CURA helpt bij het ontwikkelen van individuele morele competenties zoals bewustzijn van morele uitdagingen, een situatie verhelderen,  je verplaatsen in het perspectief van anderen en reflecteren op een situatie. Het onderzoek liet zien dat CURA effectief is in het versterken van morele competenties en morele veerkracht. Wel bleek een training in de methodiek noodzakelijk om de zorgprofessionals te helpen bij het introduceren en faciliteren van een CURA sessie.

Meer informatie over CURA en morele stress kun je hier vinden. Dit zijn ook de bronnen die gebruikt zijn voor dit stuk.

• Morele stress bij zorgverleners UMCG
• Morele stress bij zorgverleners CCE
• Proefschrift CURA Malene van Schaik
• 5 tips om CURA bij morele twijfel goed toe te passen