De meerwaarde van de psychologisch specialist in de ouderenzorg

Niet eerder telde Nederland zoveel ouderen: anno 2025 is ruim één op de vijf Nederlanders 65 jaar of ouder (CBS, 2025). Tegelijkertijd groeit de druk op het zorgstelsel door complexere zorgvragen en een tekort aan beschikbare capaciteit. De uitdaging is niet alleen om meer zorg te organiseren, maar om deze slimmer en deskundiger vorm te geven. De psychologisch specialist, de klinisch psycholoog (KP) en de klinisch neuropsycholoog ((KNP), kan daarin een belangrijke rol spelen, maar die rol is binnen de V&V-sector nog niet overal vanzelfsprekend. Wat maakt de inzet van een psychologisch specialist van meerwaarde? Welke bijdrage levert deze professional aan cliënten, naasten en zorgteams? En wat is ervoor nodig om deze expertise duurzaam te verankeren binnen de ouderenzorg? 

Om te verkennen hoe deze beweging vorm kan krijgen, sprak ik met twee collega’s met een duidelijke visie op de ouderenzorg en de rol van de psychologisch specialist: Hermine de Bonth, GZ-psycholoog en praktijkopleider bij SVRZ, en Robin van de Kieboom, klinisch neuropsycholoog bij Archipel. Zij delen hun visie op de ontwikkeling en versterking van psychologische expertise binnen de langdurige zorg.

Meer dan specialistische cliëntenzorg
Robin benadrukt dat de opleiding tot klinisch neuropsycholoog (KNP) niet alleen verdieping biedt in diagnostiek en behandeling, maar ook in strategisch denken, wetenschappelijk onderzoek en management. Door de combinatie van wetenschappelijke kennis, het volgen van landelijke ontwikkelingen en uitwisseling met andere instellingen leren psychologen niet alleen anders naar cliënten te kijken, maar ook naar de ontwikkeling van zorg en organisatie. Zo draagt de opleiding bij aan organisaties die wetenschap, praktijk en beleid beter met elkaar weten te verbinden. Binnen SVRZ is de meerwaarde van een KNP in opleiding zichtbaar. Naast specialistische cliëntenzorg draagt deze bij aan de ontwikkeling en profilering van de psychologische functies binnen de organisatie. Zoals Hermine benadrukt, kent de V&V een verrassend brede doelgroep: van relatief jonge cliënten met aandoeningen als Huntington, bijzondere vormen van dementie, NAH en Korsakov tot ouderen met complexe neurodegeneratieve ziektebeelden. Die diversiteit vraagt om specialistische neuropsychologische expertise.

Hoe krijg je de organisatie mee?
Het positioneren van een psychologisch specialist, zoals de klinisch neuropsycholoog, binnen een organisatie vraagt meer dan enthousiasme vanuit de vakgroep. Het vraagt om draagvlak, samenwerking en het zichtbaar maken van de meerwaarde voor cliënten, medewerkers en de organisatie. Robin en Hermine benadrukken dat dit een proces van profileren, volhouden en samen optrekken is. Nieuwe expertise krijgt pas een stevige plek wanneer de toegevoegde waarde herkenbaar wordt binnen de organisatie. “Je moet jezelf blijven laten zien en uitleggen wat de rol kan betekenen,” aldus Robin.

Voor vakgroepen die hiermee aan de slag willen, is het advies: begin met netwerken, deel ervaringen en maak de meerwaarde concreet richting directie of management. Omdat psychologisch specialisten schaars zijn en zeker binnen de ouderenzorg, kan investeren in een opleidingsplek een duurzame manier zijn om specialistische expertise binnen de organisatie op te bouwen en te verankeren. Regionale samenwerking met andere zorgorganisaties, ziekenhuizen, ggz-instellingen of revalidatiecentra is daarbij essentieel. Door gezamenlijk op te leiden en kennis te delen, wordt de kans groter dat specialistische expertise duurzaam binnen de V&V kan worden opgebouwd. En, als het meezit, is er over enkele jaren zelfs een eigen specialisatie voor de ouderenpsychologie: de klinisch ouderenpsycholoog. Dan wordt opleiden tot specialist binnen de ouderenzorg natuurlijk nog interessanter.

Organisaties en vakgroepen hoeven deze beweging niet alleen te maken. Er zijn hulpmiddelen beschikbaar, zoals de Handreiking Implementatie van de klinisch psycholoog in de VVT, van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). Lees hierover dit artikel van het NIP. Daarnaast delen Hermine en Robin graag hun ervaringen met collega’s die de positie van specialistische psychologie binnen de ouderenzorg verder willen versterken. “Bel gerust, ik help graag mee,” aldus Hermine.