Verpleeghuiszorg in beweging

‘Samen werken aan kwaliteit van bestaan’ met de ondertitel ‘Thuis, in de wijk en in het verpleeghuis’, zo heet het zogenaamde generiek kompas dat sinds 2024 is opgenomen in het Register van het Zorginstituut Nederland. Het kompas kent vijf bouwstenen:  

1. Het kennen van wensen en behoeften  

2. Het bouwen van netwerken  

3. Het werk organiseren  

4. Leren en ontwikkelen  

5. Inzicht in kwaliteit 

In het kwaliteitsbeeld geven zorginstellingen ieder jaar aan hoe zij deze vijf bouwstenen in praktijk vormgeven.  
 
Veel zorginstellingen maken een krachtige beweging van Intra- naar extramuraal werken. Ouderen willen vaak langer thuis blijven wonen. Dat lukt beter met behulp van de expertise vanuit de zorginstellingen. Via de GZSP zijn ook psychologen volop aan het werk om ouderen thuis te ondersteunen en hun kwaliteit van leven te verbeteren en lang thuis wonen mogelijk te maken. Dit is een goede en gewenste ontwikkeling, maar toch zijn er altijd nog mensen die naar de zorginstelling verhuizen. Verhuizing is nodig bij gebrek aan beschikbare mantelzorgers of in een fase dat mantelzorgers overbelast raken of de zorg te complex wordt.  

Hoe blijft gedragskundigheid ook stevig verankerd in de intramurale zorg? Dat is een belangrijke vraag voor de komende jaren in de ouderenzorg. Van groot belang hierbij is een goede visie op woonzorg voor mensen met dementie of andere chronische aandoeningen. Een andere voorwaarde is dat er goed gekwalificeerde en stabiele zorgteams werken en dat er een passende overlegstructuur is, met in ieder geval voldoende ruimte voor omgangsoverleg en gedragsvisites. Tenslotte moet de samenwerking met familie en andere informele zorgverleners open en laagdrempelig zijn.   

Alleen als de vakgroep psychologie een goede positie in de zorgorganisatie heeft, kan de gedragskundige ondersteuning intramuraal efficiënt en effectief worden ingezet. We verwijzen hiervoor graag naar het verslag van de PgD-Studiemiddag  'Psychologie voor de hele organisatie’. Verschillende vormen van organisatie van de vakgroep kwamen hier aan de orde, zoals het vakgroepvoorzitterschap, regiebehandelaarschap en eerste gedragskundige. Juist met toenemende extramuralisering, is borging van gedragskundigheid in de zorginstelling van groot belang. Het kennen van en tegemoet komen aan wensen en behoeften van mensen met cognitieve beperkingen of andere ernstige aandoeningen vereist nu eenmaal de specialistische kennis en vaardigheden van gz-psychologen of orthopedagoog-generalisten.  

Ondanks schaarste op de arbeidsmarkt, is het ook belangrijk te blijven pleiten voor voldoende intramurale formatie. Een meer welzijnsgericht model vraagt misschien om een andere functiemix, met bijvoorbeeld meer welzijnsondersteuning of vaktherapie en minder medische disciplines. En werken aan welzijn en mentale gezondheid vraagt ook om goede samenwerking met het eigen netwerk van de bewoner. Daar kan een psycholoog een belangrijke rol in spelen. 

Zorgorganisaties vragen zich af of relatief dure gz-psychologen niet beter andere, ‘goedkopere’ disciplines kunnen aansturen in de begeleiding van bijvoorbeeld zorgteams; in een getrapt model dus. De vraag naar de mogelijkheden van taakdelegatie is een valide vraag, die echter niet zo gemakkelijk te beantwoorden is. In persoons-, mens- of relatiegerichte zorg is taakgerichtheid niet altijd passend. Juist betrokkenheid en nabijheid zijn noodzakelijk voor het kunnen benutten van expertise. In de workshop ‘Het zit in de muren’, onderdeel van het project GEDRAGen, zien we vaak dat er sprake is van ‘relationele drukte’ rondom bewoners als er veel verschillende disciplines betrokken zijn en dat dit ten koste gaat van de samenhang. Taakdifferentiatie en stepped care zijn in hoogcomplexe zorg soms eerder belemmerend dan helpend, omdat juist het samen wikken en wegen, experimenteren, volharden en accepteren belangrijke processen zijn.  

Er zijn wel voorbeelden van succesvolle uitbreiding van vakgroepen psychologie met andere professionals, zoals het voorbeeld van de vakgroep Psychologie van de Stichting Zorggroep Noordwest Veluwe, dat elders op deze nieuwspagina te lezen is. Via hun inzending voor de Kennisdeler Award delen zij hun werkwijze en ook hun enthousiasme hierover. 

Graag blijven we de discussie over goed organiseren van zowel de intra- als extramurale zorg aanzwengelen. We wijzen ook op het belangrijke werk dat de NIP-sectie Ouderenpsychologie doet op het gebied van profilering en positionering. Net als in de afgelopen jaren zullen we ook in de toekomstige ontwikkelingen met hen samen optrekken.